و ساخت عمارت بزرگ مجموعهء فرهنگى آستان امام حسين عليه السلام را داد و مدرسهء بزرگ عضديه را تأسيس نمود كه تا سال 1368 ق ، پا بر جا بود . در دولت آل بويه ، آزادى بيشترى به دانشمندان داده شد و مدارس فلسفى شيعه شكل گرفت و عدّه‌اى از متكلّمان ، پا به عرصهء تعقّل كلامى و فلسفى گذاشتند و از سيطرهء اهل حديث ، كاسته شد . با ظهور افرادى چون سيّدِ رضى ( م 406 ق ) ، سيّدِ مرتضى ( م 436 ق ) ، شيخ مفيد ( م 413 ق ) و شيخ طوسى ( م 460 ق ) و . . . مبارزهء سختى عليه اخباريان درگرفت و آنان را از صحنه‌هاى علمى بيرون راندند . كتاب‌هاى مهم حديث شيعه ، چون تهذيب الأحكام و الاستبصار ، تدوين نهج‌البلاغه و نيز تأليف برخى كتاب‌هاى رجالى مهم ، محصول اين دوران هستند . پس از حملهء سلجوقيان در سال 447 ق ، به بغداد و هم‌پيمانى عبّاسيان با آنها عليه شيعيان ، فتنه‌ها و شيعه‌كشىها آغاز شد و بيشتر آثار شيعى و عظيم‌ترين كتاب‌خانه‌هاى آنها از ميان رفت و شيخ طوسى به عتبات مقدّس ، پناه آورد . « 1 » پس از هجرت شيخ طوسى به نجف اشرف ، كم‌كم حوزه‌هاى شيعى ، بخصوص حوزهء نجف ، رونق گرفتند و ظهور دانشمندانى چون خواجه نصيرالدين طوسى ( م 672 ق ) و علّامهء حلّى ( م 726 ق ) باعث شكوفايى بيشتر اين حوزه‌ها گرديد . با ظهور دولت صفوى ( 907 ق ) مجدّداً و به تدريج ، اهل حديث و اخباريان - كه آنها را اخباريان جديد مىنماند - ، بر مراكز علمى چيره شدند و شاه عبّاس صفوى در سال 1002 ق ، مدارس فلسفى قزوين را تعطيل كرد . در نتيجهء اين تهديدات ، بعضى از علماى اهل فلسفه و مباحث عقلى ، راهى ديار هندوستان شدند و مراكز علمى شيعى هند ، تأسيس گرديدند ، گرچه در همين دوران ، در ميان اخباريان ، افراد ميانه‌روى چون علّامهء مجلسى ظهور كردند و بعضاً افرادى چون شيخ بهايى ، به طور غير مستقيم با اخباريگرى به مخالفت برخاستند . ظهور محمّد امين استرآبادى

--> ( 1 ) . ر . ك : دائرة المعارف تشيّع ، ج 3 ، ص 281 .